Kaivalya Upanishad
OM saha nAvavatu |
saha nau bhunaktu
|| atha prathamaH khaNdaH |
athAshvAlAyano bhagavantaM parameShThinamupasametyovAcha |
adhIhi bhagavanbrahmavidyA varishThAm sadA sadbhibh sevyamAnAm nIgUdhAm |
yathAchirAt sarvapApaM vyapohya parAtparama puruShaM yAti vidvAn || 1||
tasmai sa havAcha pitAmahaH cha shraddhA-bhakti-dhyAna-yogAdavaihi || 2||
na karmaNA prajayA dhanena tyAgAkaikAmRtatvAManashaH |
parEnAkaM nihitaM guhAyAM vibhrAjasatyadayo vishyanti || 3||
vedAnta-vijnAna-suniccitArthAH saNnyAsa-yogAdayataH shuddha-sattvAH |
te brahmalokeShu parAntakAle parAmRutAH parimucyanti sarve || 4||
vivikta-deshe cha sukhasanasthaH shuchiH samagrI-shirash-sharIraH |
antyAshramasthaH sakalendriyANi nirdhya bhaktyA svaguruM praNamyA || 5||
hRtpuNDarIkaM virajaM vishuddhaM vichintya madhye vishadaM vishokam |
achintyamavyaktamAnantarUpaM shivaM prAshAntamAmRutaM brahma-yonim || 6||
tamAdi-madhyAnta-vihInamekaM vibhuM chidAnandaM-arUpamadbhutam |
umAsahAyaM parameShvaraM prabhuM trilochanaM nIla-kaNTaM prAshAntam |
dhyAtvA munirgacchati bhUtayoniM samasta-sAkShiM tamasaH parastAt || 7||
sa brahmA sa shivaH sendraH so'kSharaH paraH svarAt |
sa eva viShNuH sa prANaH sa kAlo'gniH sa chandramAaH || 8||
sa eva sarvaM yadbhUtam yachcha bhavyaH sanAtanam |
jnAtvA taM mRtyumatyeti nAnyaH panthA vimuktaye || 9||
sarvabhUtasthamAtmAnam sarvabhUtAni chAtmani |
sampashyanbrahma paramaM yAti nAnAnyena hetunA || 10||
AtmAnA-araNiM kRtvA praNavam chottarAraNim |
jnAna-nirmathanAbhyAsAt pApaM dahati paNDitaH || 11||
sa eva mAyA-parimohitAtmA sharIramAstHAn karoti sarvam |
strIyam-apAnAdi-vichitra-bhogaiH sa eva jAgrati-paritRuptimeti || 12||
svapne sa jIvaH sukhaduHkha-bhoktA svamAyayA kalpita-jIvaloke |
suShuptikAle sakale vilInaH tamobhUtaH sukhArUpameti || 13||
punaH cha janmAntara-karma-yogAt sa eva jIvaH swapiti prabuddhaH |
puratraye krIDati yashcha jIvastastu jAtaM sakalavicitraM |
AdhArAMAnandaM-akhaNDa-bodhaM yasmin-layAm yAti puratrayaM cha || 14||
etasmAj-jAyate prANo manaH sarvendriyANi cha |
khaM vAyurjyotirApaH pRithivI vishvasya dhAriNee || 15||
yatparaM brahma sarvAtmA vishvasyAayatanaM mahat |
sUkshmAtsUkShyataraM nityaMtattvaMeva tvameva tataH || 16||
jAgratasvapna-suShuptyAdi-prapanchaM yatprakAshate |
tadbrahmAhamiti jnAtvA sarvabandhaiH pramucyate || 17||
tRiShu dhAmasu yat-bhogyam bhoktA bhogashcha yadbhavet |
tebhyaH vilakShaNAH sAkShee chitmAtrOahaM sadAshivaH || 18||
mayeva sakalaM jAtaM mayi sarvaM pratiShThitam |
mayi sarvaM layaM yAti tadbrahmAdvayamasmyaham || 19||
|| atha dvitIyaH khaNdaH |
aNoraNIyAnahameva tadvana mahAnaham vishvamavichitram |
purAtano'haM puruSho'haM ISho hiraNamayo'haM shivarUpamasmi || 20||
apAnipAdayahamachintya-shaktiH pashyAmi chakShuH sa shRuNomakarNaH |
ahaM vijAnAmi vivikta-RUpo nAchAsti vettA mama chitsadAham || 21||
vedaiRanekaiHahameva vedyo vedAntakRutda-vida-eva chAham || 22||
na puNyapApe mama nAshaH na janma dehendriya-buddhirasti |
na bhUmirApo na chavahnirasti nAchAnilo me'asti nAchAmbaraM cha || 23||
evaM viditvA paramAtma-RUpaM guhAshayaM niShkalamadvitIyam |
samasta-sAkShiM sadasadvihInaM prayAti shuddhaM paramAtma-RUpam || 24||
yaH shatadRudriyamadhIte so'gnipUto bhavati sa vAyupUto bhavati sa AtmapUto bhavati sa surApAnAtpUto bhavati sa brahmahatyAyAH pUto bhavati sa suvarNasteyAtpUto bhavati sa kRutyAkRutyAtpUto bhavati tasmAdavimuktamaAshRito bhavatyatyAshramees varadA sa sakRidvA japeta || 25||
anena jnAnAMApnoti saMsArArNavanAshanam |
tasmAdevaM viditvainaM kaivalyaM padamashnute kaivalyaM padamashnuta iti || 26||
OM saha nAvavatu |
saha nau bhunaktu
See the Sanskrit source
Sanskrit source
ॐ सह नाववतु |
सह नौ भुनक्तु
|| अथ प्रथमः खण्डः |
अथाश्वलायनो भगवन्तं परमेष्ठिनमुपसमेत्योवाच |
अधीहि भगवन्ब्रह्मविद्यां वरिष्ठां सदा सद्भिः सेव्यमानां निगूढाम् |
यथाऽचिरात्सर्वपापं व्यपोह्य परात्परं पुरुषं याति विद्वान् || १ ||
तस्मै स होवाच पितामहश्च श्रद्धाभक्तिध्यानयोगादवैहि || २ ||
न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागैकै अमृतत्वमानशुः |
परेण नाकं निहितं गुहायां विभ्राजते यद्यतयो विशन्ति || ३ ||
वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः |
ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे || ४ ||
विविक्तदेशे च सुखासनस्थः शुचिः समग्रीवशिरोशरीरः |
अन्त्याश्रमस्थः सकलेन्द्रियाणि निरुध्य भक्त्या स्वगुरुं प्रणम्य || ५ ||
हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् |
अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् || ६ ||
तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् |
उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्रिलोचनं नीलकण्ठं प्रशान्तम् |
ध्यात्वा मुनिर्गच्छति भूतयोनिं समस्तसाक्षिं तमः परस्तात् || ७ ||
स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् |
स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः || ८ ||
स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यं सनातनम् |
ज्ञात्वा तं मृत्युमत्येति नान्यः पन्था विमुक्तये || ९ ||
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि |
संपश्यन्ब्रह्म परमं याति नान्यैन हेतुना || १० ||
आत्मानमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् |
ज्ञाननिर्मथनाभ्यासात्पापं दहति पण्डितः || ११ ||
स एव मायापरिमोहितात्मा शरीरमास्थाय करोति सर्वम् |
स्त्रियंनपानादिविचित्रभोगैः स एव जाग्रत्परितृप्तिमेति || १२ ||
स्वप्ने स जीवः सुखदुःखभोक्ता स्वमायया कल्पितजीवलोके |
सुषुप्तिकाले सकले विलीने तमोऽभिभूतः सुखरूपमेति || १३ ||
पुनश्च जन्मान्तरकर्मयोगात् स एव जीवः स्वपिति प्रबुद्धः |
पुरत्रये क्रीडति यश्च जीवस्ततस्तु जातं सकलं विचित्रम् |
आधारमानन्दमखण्डबोधं यस्मिन्लयं याति पुरत्रयं च || १४ ||
एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च |
खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी || १५ ||
यत्परं ब्रह्म सर्वात्मा विश्वस्यायतनं महत् |
सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नित्यं तत्त्वमेव त्वमेव तत् || १६ ||
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिप्रपञ्चं यत्प्रकाशते |
तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा सर्वबन्धैः प्रमुच्यते || १७ ||
त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् |
तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः || १८ ||
मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् |
मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् || १९ ||
|| अथ द्वितीयः खण्डः |
अणोरणीयानहमेव तद्वन्महानहं विश्वमहं विचित्रम् |
पुरातनोऽहं पुरुषोऽहमीशो हिरण्मयोऽहं शिवरूपमस्मि || २० ||
अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः |
अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाहम् || २१ ||
वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् || २२ ||
न पुण्यपापे मम नास्ति नाशो न जन्म देहेन्द्रियबुद्धिरस्ति |
न भूमिरापो न च वह्निरस्ति न चानिलो मेऽस्ति न चाम्बरं च || २३ ||
एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् |
समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् || २४ ||
यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति स वायुपूतो भवति स आत्मपूतो भवति स सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्तेयात्पूतो भवति स कृत्याकृत्यात्पूतो भवति तस्मादविमुक्तमाश्रितो भवत्यत्याश्रमी सर्वदा सकृद्वा जपेत् || २५ ||
अनेन ज्ञानमाप्नोति संसारार्णवनाशनम् |
तस्मादेवं विदित्वैनं कैवल्यं पदमश्नुते कैवल्यं पदमश्नुत इति || २६ ||
ॐ सह नाववतु |
सह नौ भुनक्तु